Lozan Antlaşması

Cumhuriyetimizin Garantisi Lozan Antlaşması Süreci

Lozan Antlaşması süreci nasıl başladı? 1. Dünya Savaşı sonrasında imzalanan Sevr Antlaşması ile Osmanlı Devleti egemenliğini ciddi biçimde kaybetmeye başlamıştı. Ancak Türk ulusu giriştiği Milli Mücadele’yi kazanınca itilaf devletleri yavaş yavaş ülkeyi terk etmek zorunda kalmıştı.

26 Ağustos 1922’de başlayan Büyük Taaruz, 16 Eylül’de işgal bölgelerinin tamamının kurtarılmasıyla sonuçlandı. Sıra, Türk ulusunun bağımsızlığının Uluslararası platformda hukuki olarak da tescillenmesine gelmişti.

4-13 Ekim 1922’de Mudanya Konferansı toplandı ve Yunanistan’ın Trakya’dan çekilmesi kararıyla sonuçlandı. Konferanstaki başarılarından dolayı Mustafa Kemal Lozan’da da İsmet İnönü’nün ulusu temsilen orada olmasını istiyordu. Bu doğrultuda 26 Ekim 1922’de İsmet İnönü Dışişleri Bakanı olarak seçildi. 30 Ekim’de Saltanat’ın kaldırılmasıyla Osmanlı Devleti sona erdirilmiş oldu.

Tavsiye Yazı: Ne Olacak Bu Memleketin Hali Cevabı Bilen Var mı?

Lozan Antlaşması (Lozan Sulh Muahedenamesi) Sürecini Yönetecek Heyet Belirleniyor

Lozan Antlaşması
Lozan Antlaşması için Lozan’a Giden Delege Heyeti

2 Kasım’da Lozan’a gidecek, Delege Heye’ti Meclis’te belirlendi. Heyet Başkanı İsmet İnönü idi. Heyette Rıza Nur Bey, Hasan Saka, Münir Ertegün, Muhtar Çilli, Veli Saltık, Zülfü Tigrel, Zekai Ayaydın, Celal Bayar, Şefik Başman, Şeniyettin Başak, Şevket Doğruker, Tevfik Bıyıklıoğlu, Tahir Taner, Musret Metya, Hikmet Bayur, Zühtü İnhan, Fuat Ağralı, Mustafa Şeref Özkan, Şükrü Kaya, Hamit Hasancan gibi delegeler de vardı.

Türk Delege Heyeti 8 Kasım 1922 günü Doğu Ekspresi ile İstanbul’dan hareket etti. 11 Kasım akşamı Lozan’a vardı. Ancak Türk Heyeti’ni karşılayan olmadı ve Lozan Konferansı başlayamadı. Gelen davet üzerine, İnönü Fransa’ya geçti ve Paris’te başarılı temaslarda bulundu. Nihayetinde Lozan, 21 Kasım’da Mont Benon gazinosunda, saat 3’te açıldı.

Müttefikler bunu “Şark İşleri Konferansı” olarak adlandırdılar. Konferansa İngiltere, Fransa, İtalya, Yunanistan, Japonya, Sırp ve Hırvat-Sloven Krallığı iştirak ettiler. Boğazlarla ilgili konularda ise toplantılara Sovyetler Birliği, Bulgaristan ve Romanya da katıldı. ABD’de gözlemci olarak yer aldı.

Açılış merasiminde İtalyan Başbakanı Mussolini ve Fransız Başbakanı Poincare bulundu. Açılış konuşmasını ev sahibi olarak İsviçre Konfederasyon Başkanı yaptı. Hemen sonrasında da Lozan Konferansı Başkanı Lord Curzon iyi niyet mesajları içeren konuşmasını yaptı. İnönü’de pek beklenmediği halde uzun bir konuşma yaparak TBMM’nin niyetini ortaya koydu.

Müzakereler saat 11’de Chateau d’auchy otelinin salonunda başladı. Ancak müttefikler istediklerini alamadıkları ve Türk heyetinin ödün vermeyen kararlılıklarından dolayı, görüşmelere 4 Şubat 1923’te ara verildi. Müttefikler kapitülasyonların kaldırılmasını istemiyorlardı. Trakya’daki asker kontrolünü de yapmak istemişlerdi. Ayrıca ekonomik konularda da koşullar öne sürmüşlerdi. 5 Şubat’ta bütün heyetler Kozan’dan ayrıldı.

25 Şubat’ta TBMM toplandı ve Lozan Konferansı’nın tenkitleri yapıldı. Meclis, Türk ulusunun tam bağımsızlığının kabul edilmeden antlaşma yapmamaya kararlıydı. 23 Nisan tarihinde Lozan görüşmeleri tekrar başladı. İngiltere’yi Lor Curzon yerine bu sefer, Türkiye’de sefirlik yapmış Horas Rumbold temsil ediyordu. Fransa’yı General Pele ve İtalya’yı da Montagna temsil ediyordu. İkinci görüşmeler daha ılımlı geçiyordu ama Fransa yine de ekonomik imtiyazlar peşindeydi.

7 Haziran’da TBMM, İstanbul Hükümeti’nin yapmış olduğu hiçbir antlaşmayı tanımadığını yasalaştırdı. Böylece Lozan’da müttefiklerin bu tip akitleri aleyhte kullanmaları engellenmiş oldu. 26 Haziran’da İnönü, yetkilerinin arttırılmasını istiyordu. Rıza Nur, maliyeci Cavit ve Hüseyin Cavit’in kendisine ayak bağı olduğunu Atatürk’e bildirdi. Bunun üzerine Hüseyin Cavit geri çağırıldı ve İnönü’ye tam yetki verildi.

Lozan Antlaşması İmzalanıyor

Lozan Antlaşması
Lozan Antlaşmasına İmza koyan Ülkelerin Delegeleri

18 Temmuz 1923’te devletler arasında anlaşma sağlanmıştı. Ancak bu sefer imza yetkisi krizi baş gösterdi. Rauf Orbay ve bakanlar durumu geciktiriyorlardı. Nihayetinde 24 Temmuz’da Lozan Antlaşması imzalandı ve 11 Ağustos’ta İnönü Ankara’ya döndü. 23 Ağustos’ta da Lozan antlaşmaları Meclis’te kabul edildi.

Lozan Antlaşması gereği; Sevr Antlaşması geçersiz kılındı, Türkiye’nin bağımsız ve eşit bir devlet olarak uluslararası toplumda kabul edilmesi sağlandı. Misak-ı Milli sınırlarına büyük ölçüde ulaşıldı. Kapütilasyonlar kaldırıldı. Osmanlı borçlarının ödenmesi için uygun bir takvim oluşturuldu. Türkiye Cumhuriyeti’nin temel nitelikleri, Lozan Antlaşması’nda da yer aldı.

Türkiye’de yaşayan Museviler, Hristiyan kökenli Rum ve Ermeniler azınlık olarak tanımlanıp mal, mülk ve ibadet hakları güvence altına alındı. Türkiye ile Yunanistan arasında nüfus mübadelesi yapılmasına karar verildi. Bunun sonucu olarak; 1924’de bir milyon kadar Rum Yunanistan’a, beş yüz bin Türk de Türkiye’ye göç etti.

Boğazlar, Lozan’da en çok tartışılan konulardan biriydi. Geçici olarak; askeri olmayan gemi ve uçakların barış zamanında boğazlardan geçebileceği, Boğazların her iki yakasının askersizleştirilip, geçişi sağlamak amacıyla uluslararası bir kurul oluşturulmasına karar verildi.

Sonuç olarak Lozan’la birlikte Yeni Türk devleti Dünya’daki devletlerin çoğu tarafından kabul görmesini sağladı ve Türk ulusunun tam bağımsızlığı kanıtlanmış oldu.

Lozan Antlaşması Vikipedi Sayfası

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir