Kapat
Araştırmalar 9 0

Bir Kavram Bir Tanım: Güzel Ahlak

Bu yazıdaki arayışımız Güzel Ahlak üzerinedir. Toplum hayatını ve insanlar arası ilişkileri düzenleyen iki çeşit kural vardır. Birincisi, maddi ve hukuki kurallar, ikincisi, manevi ve ahlaki kurallar.

Gerek bireysel, gerekse toplumsal hayatın huzur ve mutluluğu, ilerleme ve yükselmesi, bu kuralların uygulanmasına yaşanmasına bağlıdır. Cemiyette insanları yalnızca maddi ve hukuki müeyyideler ile idare etmek, disiplin altına almak mümkün değildir. Bunun yanı sıra manevi ve ahlaki değerlere de gereken önemin verilmesi; bu değerlerin yaşanması ve yaşatılması hususunda ciddi bir gayretin gösterilmesi şarttır. Zaten ahlaki ve manevi müeyyidelerden yoksun bir sosyal yapıda, maddi ve hukuki kuralların gereği gibi uygulanması da mümkün değildir.

Güzel Ahlak Sahibi Olmak

Ahlak Nedir?

Güzel Ahlak

Ahlak sözü Arapça bir kelime olup hulk veya hulûk kelimesinin çoğuludur. Hulk: Tabiat, huy ve seciye manalarına gelir.

Ahlakın çeşitli tarifleri tarifleri arasında en yaygını şudur: “Ahlak, nefiste iyice yerleşen bir melekedir ki, insan fiil ve davranışları, fikri bir zorlamaya ihtiyaç olmaksızın bu meleke sayesinde kolaylıkla ortaya çıkar.

Ahlaki davranışların, diğer davranışlardan ayırıcı özelliği nedir?

Yaptığımız tanımdan anlaşılıyor ki, ahlakın önemli bir özelliği insan doğasına yerleştirilmiş bir meleke olmasıdır. Mesela, cömertlik, yiğitlik gibi meziyetler, bazı insanların doğuştan sahip oldukları birer özellik ve ahlaki melekelerdir. Cömert bir insan, fakir olsa bile cömertlik melekesi kaybolmaz, devam eder.

Kendisinde cömertlik huyu olmadığı halde herhangi bir korku veya utanma, yahut bir takım maddi çıkarlar, yahut da şöhret ve gösteriş gibi bazı iç ve dış etkenlerle kesenin ağzını açan kimsenin, bu davranışı ahlak ile ilgili bir davranış değildir. Çünkü burada cömertlik fiili, doğallık sonucu değil, fikri bir zorlama neticesi meydana gelmiştir.

Psikolojik haller ahlaki davranış sayılır mı?

İnsanda bir de hâl denilen durumlar vardır. Mesela korktuğu zaman benzi sararır, utandığı zaman yüzü kızarır. Insan nefsindeki bu gibi gelip geçici hallerin de ahlaki davranışlarla bir ilgisi yoktur. Bunlar birer psikolojik hadiselerdir.

Psikolojik olaylara iyi veya kötü diye bir hüküm verilemezken, ahlaki davranışlar mutlaka iyi veya kötü yargısını alırlar. Bu bakımdan ahlaki hareketin mühim bir özelliği de, kasd eseri ve istenerek yapılmış olmasıdır. Ancak bu takdirde kişi, yaptığı hareketten surumlu tutulabilir. Ahlaki hareketlerde sorumluluk esastır.

Ahlaki davranışlar kaç çeşittir?

Ahlaki davranışlar güzel ve çirkin olmak üzere ikiye ayrılırlar. Güzel seciye ve huylardan dolayı meydana gelen ahlaki davranışlara ahlak-ı hasene adı verilir. Mesela: Edep, tevazu, cömertlik birer güzel meleke eseridir ve ahlak-ı hasenedendir.

Çirkin huylardan kaynanlanan davranışlara da ahlak-ı seyyie denir. Namussuzluk, kibir, cimrilik… gibi.

Ahlak ilminin konusu nedir?

Ahlak ilminin konusu; nazari (teorik) ahlak, ameli (pratik) ahlak olmak üzere iki kısma ayrılır. Teorik ahlak: Ahlaki değer hükümlerinin içeriklerini inceleyen, bunlar üzerinde yorumlar yapan, bu eğilimlerin nereden doğduğunu ve ne maksatla yapıldığını araştıran bir ilimdir. Buna ahlak felsefesi de denilir. Pratik ahlak: Insanın uyması gereken kuralları ve yapması gerekwn görevleri gösteren ilimdir.

Allah’a, peygamberimize, ailemize, vatanımıza, yurttaşlarımıza, umum müslümanlara, hatta bütün insanlığa karşı ödevlerimizin neler olduğunu; cana kıymanın, başkasının malını çalmanın, kendini beğenip gururlanmanın, kıskanmanın, yalan konuşmanın birer günah ve haksızlık olduğunu pratik ahlak ortaya koyar.

Güzel ahlak insana hangi erdemleri kazandırır?

Dinimiz ahlaka büyük kıymet ve önem vermiştir. Peygamberimiz: “Ben ancak güzel ahlakı tamamlamam için gönderildim” buyurmuştur. İslam düşüncesinde insanların değeri, sahip oldukları ahlaki niteliklerle ölçülür. Bir peygamber sözünde: “Sizin imanı en güzeliniz, ahlakı en güzel olanınızdır” buyurulmuştur.

Peygamberimizin şu sözleri de bu manayı destekler niteliktedir: Sizin en hayırlınız, ahlakı en güzel olanınızdır. Allah’a kullarının en sevgilisi, ahlakça en güzel olanıdır. İnsanı Cennete en çok girdiren şeylerin neler olduğunu biliyor musunuz? Onlar, Allah korkusu ve güzel ahlaktır.

Resulullah Efendimiz sık sık şöyle şöyle dua ederdi; Allah’ım! İki yüzlülükten ve kötü ahlaktan sana sığınırım. Allah’ım! Beni güzel ahlaka ulaştır. Zira insanı güzel ahlaka senden başka kimse götüremez. Kötü ahlakı da benden uzaklaştır. Çünkü kötü ahlakı senden başka kimse benden uzaklaştıramaz.

Güzel ahlakın, sahibine kazandırdığı erdemlere de şu şekilde işaret buyurulmuştur:

Allah kişiyi güzel ahlakı ile çok namaz kılan ve çok oruç tutanların derecesine yükseltir. Kul, (nafile namaz, oruç gibi) ibadetleri az olduğu halde, güzel ahlakı ile ahiretin yüksek derecelerine ve şerefli mevkilerine ulaşır. Ahlakı kötü olanlar da Cehennemin alt tabakasına varırlar.

Gerçekten de güzel ahlak sahibi kimseler, farz ibadetlerin dışında fazladan ibadetlerde bulunmasamalar bile, bulunanların derece ve mevkiine kolayca ulaşabilirler. Çünkü güzel huyları olanlara namaz ve orucun dışında pek çok hayır işleme, sevap kazanma fırsatı verecektir. İnsanlara yardım etme, güler yüz gösterme, iyi muamelede bulunma, ziyaret yapma, hal hatır sorma, v.b. gibi pek çok hayır çeşitleri vardır ki iyi ahlak sahipleri bütün bu iyilikleri, ahlakları gereği yapmaktan geri durmazlar. Bu bakımdan onlar nafile ibadet işleyen kimselerin sevap ve derecelerine, güzel ahlak yoluyla kolaylıkla ulaşabilirler.

Kötü ahlak insanı niçin günahtan günaha sürükler?

Kötü ahlak sahipleri için yukarıda belirtilenlerin zıddı söz konusudur. Peygamberimiz bu hususta şöyle buyurmuşlardır: Allah katında kötü ahlaktan daha büyük günah yoktur. Çünkü kötü ahlak, sahibini, bir günahtan çıkmadan diğerine düşürür. Gerçekten de kötü ahlak, sahibini günahtan günaha sokar. Iyilik yapmasına, tövbe etmesine fırsat vermez. Bu bakımdan kişinin kötü ahlaklı olması, günah olarak ona yeter.

Şüphesiz iyi ahlaklı kimse de günah işleyebilir. Ancak o kimse, iyi ahlakı sebebiyle, işlediği günahtan derhal pişan olacaktır. Bir daha yapmamak üzere tövbeye varacaktır. Ayrıca iyi ahlakı, onu birçok günahlara yaklaşmaktan alıkoyacaktır. Bu bakımdan Peygamberimiz: Güzel ahlak, dünya ve ahiretin bütün hayrını topluca içine almıştır buyurmuştur.

Güzel ahlak sahibi olmak için insan ne yapmalıdır?

1– Eğitim ve terbiye ile insanın ahlakı değişebilir. Çirkin huylar güzel huylara çevrilebilir. Buna tehzib-i ahlak denir. Eğer eğitim ile ahlakın değiştirilmesi mümkün olmasaydı, Peygamberimiz, ümmetine Ahlakınızı güzelleştiriniz emretmezdi.

Eğitim açısından ahlakı güzelleştirmek, iki yol ile olur. Davranışların eğitimiyle ve duyguların eğitimiyle.

2– Varlıkların en mükemmeli ve en güzeli olan insan hayatında, kaba ve çirkin davranışların yeri yoktur. Bu sebeple İslamiyet, koyduğu ahlak kuralları ile, insanlığın yiyip içmesinden oturup kalkmasına, giyinip kuşanmasından sözüne sohbetine kadar bütün davranışlarına ölçüler getirmiştir.

Islam’ın, davranış eğitimine verdiği öneme, Peygamberimizin şu güzel sözü örnektir: Sizler mü’min kardeşlerinizin yanına varacaksınız. Binitlerinizin ve kıyafetlerinizin düzgün olmasına dikkat ediniz. Öyle ki insanlar arasında parmakla gösterilen (örnek alınan) kimseler olunuz. Çünkü Allah, çirkinliği sevmez.

3– İnsan, davranışlarına ve dış görünüşüne çeki düzen verdiği gibi; iç dünyasına, ruhi ve kalbi hayatına da şekil vermelidir. Duyguların terbiyesinde, ilk önce kalbin temizliği ve niyet dürüstlüğü gelir. Çünkü insanın bütün hareketlerine yön ve istikamet veren, kalbtir. Kalbin insan hayatındaki bu önemli fonksiyonunu Peygamberimiz şu şekilde ifade etmiştir: Dikkat ediniz, insan vücudunda bir lokmacık et parçası vardır ki, o iyi olursa bütün beden iyi olur. Bozuk olursa bütün beden bozuk olur. İşte o da kalbdir.

4– Kalbin düzeltilmesinden sonra, insanın his ve duygu alemi üzerinde en fazla etkili olan, her türlü olumlu davranışların hareket ve güç kaynağı bulunan sevgi, hürmet, merhamet, ve iyilik gibi temel duyguların da geliştirilmesi gerekir.

Çünkü insanları birbirlerine yaklaştırıp kaynaştiracak, onlara kötülük yolunu kapayacak temel güdüler bunlardır.

5– Sevgi, iyilik, merhamet duygularının kökleşmesi neticesinde, pek çok güzel huylar, kendiliğinden insanda yerleşir ve gelişir.

6– İnsan ruhunda onu iyiliğe sevkeden ulvi his ve düşünceler yanısıra, kötülüğe iten süfli duygular da vardır. İslam ahlakı, bu şeytansı duygulara gem vuracak önlem ve tavsiyelere de konuları arasında geniş yer ayırmıştır.

Nizamettin Gümüş {Nizamettin Gümüş}

Okur Yazar Blogger. Siyasetten bahsetmeyi ve yazmayı sever. Memleketi Sinop’a tutkundur. Haber sitelerinde köşe yazarlığı yapar.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir